stempel-psych-def

stempel psychtrans

terugpijl-zwart

stempel psychtrans

‘Mijn buurjongen heeft PDD-NOS’

balk-rb-iemand-anders

tekst: Dorien van Lint
foto’s: Dinand vd Wal en Annemiek Mommers
film: JIPfilm

Juul van Katwijk woont samen met haar man en twee zoontjes Marc en Tom van 6 en 8 jaar. Naast hen woont een alleenstaande moeder met een zoon van 15, Aron. Aron heeft een autistiforme stoornis*. De twee families wonen gezamenlijk in een twee-onder-een-kapwoning. Ze zijn niet bevriend, maar kunnen het als buren goed met elkaar vinden. Wel zijn er af en toe onenigheden over het gedrag van Aron.

 

Het is vier uur in de namiddag. Juul van Katwijk komt net terug van de supermarkt, samen met Tom en Marc. Ze hebben de boodschappen voor het weekend gedaan. Juul heeft enorme hoofdpijn. ‘Hè wat vervelend dat die migraine nu net moet opkomen; daar heb ik nu helemaal geen tijd voor’, denkt ze.
Tom en Marc proberen samen één van de drie volle dozen op te tillen, maar de doos is duidelijk te zwaar voor hen. Juul wil ze net gaan helpen, ondanks haar bonzende hoofd, als Aron op zijn fiets de oprit van het buurhuis inrijdt. Hij komt net terug van de schaakclub.
‘Ach Aron, zou je even willen helpen de boodschappen binnen te zetten? De dozen zijn te zwaar voor de jongens en ik heb heel veel last van hoofdpijn’
‘Natuurlijk buurvrouw, zal ik ze in de keuken zetten of in de bijkeuken?’
’Zet ze maar in de bijkeuken, dan kan ik ze later wel uitpakken.’
Aron is sterk en heeft in een mum van tijd de boodschappen binnen gebracht.
‘Bedankt jongen?’
‘Geen dank buurvrouw, succes verder!’
Juul pakt wat limonade voor de jongens en zet een kopje thee voor zichzelf. Ze laat ze hun favoriete tv-programma kijken met de dubbele koptelefoon en zakt dan zelf weg op de bank, even rust voor haar hoofd. Vooral even geen geluid, dan is het meestal het snelst weer gezakt en kan ze weer verder met haar programma.

balk-lo-iemand-anders

Autisme, wat heb je nodig?

Psych Ramon pile 1

Psych-Maurice-pile-1

balk-rm-psych

films over Ramon en Maurice
op pagina 2 en 4

stempel psychtrans

*Tot voor kort vielen onder de term autisme de volgende diagnoses: Autisme Spectrum Stoornis (ASS), klassiek autisme, Asperger en PDD-NOS. PDD-NOS is de afkorting van: Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified. In het Nederlands betekent dat: Pervasieve Ontwikkelingsstoornis, niet anders omschreven. In de DSM-5 komt deze classificatie niet meer voor, maar de afgelopen jaren is deze diagnose regelmatig gesteld. Deze diagnose krijg je, als je niet alle kenmerken van autisme hebt, maar wel een aantal. Ruim 1% van de Nederlanders – ongeveer 190.000 mensen – heeft een vorm van autisme.

Net als ze haar ogen dicht heeft gedaan, begint de saxofoon. Aron oefent zijn toonladders. Hij oefent altijd tussen vier en vijf uur ’s middags. Dat hebben ze indertijd afgesproken met hem en zijn moeder, omdat het geluid zo indringend door de muur hun huis binnenkomt. Juul kreunt. ‘Waarom nu,’ denkt ze, ‘ik heb toch net gezegd dat ik hoofdpijn heb. Snapt hij niet dat ik nu niet tegen dat harde geluid kan. Hoe kan hij zo asociaal zijn om nu te gaan spelen…?’

En dat brengt een andere mix van sterke en zwakke kanten met zich mee. Kinderen met een autisme spectrum stoornis (verder aangeduid met ass), kunnen heel sociaal zijn; maar ze kunnen het niet zelf bedenken. Als ze gevraagd worden om iets te doen, of juist te laten, zullen ze dit vaak met liefde opvolgen. Als Aron gevraagd wordt om even te helpen met de boodschappen, vindt hij dat geen probleem, hij helpt graag een ander. Ook vindt hij het vervelend voor de buurvrouw dat ze hoofdpijn heeft en wenst haar sterkte. Aron zal echter niet zelf het verband leggen tussen de hoofdpijn en het harde geluid van zijn saxofoon. Als iemand Aron zou uitleggen, dat haar hoofdpijn erger wordt als hij speelt, dat het harde geluid van zijn instrument door de muur heen gaat en ook in haar huis goed te horen is, zal hij dit zeker snappen. Hij zal er nog niet de consequentie aan verbinden dat hij dus niet moet gaan spelen. ’s Middags saxofoon spelen hoort bij zij dagelijkse ritme; hij speelt altijd tussen 4 en 5 uur en houdt zich netjes aan de afspraak. Als iemand hem zou vragen om deze niet te oefenen, zou hem dit wel even in de war maken; het zou zijn ritme verstoren. Maar waarschijnlijk zou hij het wel laten. Hij is graag aardig voor anderen en zeker voor zijn gezellige buurvrouw.
Juul is een half uur op de bank blijven liggen, maar de hoofdpijn is niet minder geworden, mede door alle geluiden. De tv is uit en de jongens zijn overgegaan op hun Nintendo. De bliepende geluidjes, hoewel zacht, zijn haast nog erger dan de saxofoon. Juul wordt even duizelig als ze opstaat… Dat nieuwe recept met artisjokken en zalm zal niks worden vandaag. Als ze gewoon een grote omelet bakt, en daar sla bij maakt en een stokbrood uit de oven, is ze het snelst klaar. Dan kan ze gauw weer gaan zitten. Ze pakt de tomaten en olijven uit de koelkast. ‘Hè , maar één ei, dat is niet genoeg voor hen alle vier. Zal ze er een paar gaan lenen bij de buurvrouw? Het is maar een klein stukje naar de buren, kan ze meteen die zelfgemaakte jam meenemen die ze nog aan Aron’s moeder had beloofd.’ In de kamer van de buren is het schemerig, de lampen zijn nog niet aangedaan. Aron heeft al zijn muziekpapieren netjes naast elkaar op de grond gelegd. De hele vloer is ermee bedekt. Hij staat er peinzend naar te kijken.

stempel-psych-def

stempel psychtrans

pile-ramon-2-kippen

pile-ramon-3-groen5x

pile-ramon-1-dieren

balk-lo-iemand-anders

Hun hersens verwerken informatie op een andere manier

stempel-psych-def

stempel psychtrans

balk-rm-psych

Aron heeft een hekel aan schone kleren

‘Zo, dat is een mooi nieuw tapijtje’, zegt Juul als ze binnenkomt. Aron kijkt haar niet-begrijpend en wat geschrokken aan. In zijn schrik maakt hij een rare beweging en de papieren fladderen over de grond. Aron raakt nu nog meer in de war. Hij wil alles zo snel mogelijk weer goed leggen, maar in zijn haast stoot hij Juul aan. Een deel van de jam in het schaaltje gutst over de rand heen en valt op zijn shirt. Hij kijk ernaar, ziet de rode vlek en begint opeens te razen en tieren. Stampvoetend loopt hij de kamer uit en de trap op.

Kinderen en jongeren met PDD-NOS( Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified zie p.2) reageren net even anders. Dat komt omdat hun hersens anders werken dan die van ons. Bij mensen met autisme werkt de informatieverwerking in de hersenen op een andere manier. Met autisme word je geboren, het wordt niet veroorzaakt door de opvoeding. Alles wat mensen met autisme zien, horen en ruiken wordt op een andere manier verwerkt.
Juul begrijpt er niets van, waarom reageert hij zo heftig? Gelukkig komt op dat moment Arons moeder thuis.
‘Hallo Marjan, ik kwam even een paar eieren lenen, en ik heb de jam voor je meegenomen. Ik weet niet wat er met Aron is; er kwam een klein beetje jam op zijn T-shirt, en hij sloeg helemaal door?’
’Ja,’ zegt Marjan, “dat heeft hij wel vaker. Aron kan heel extreem reageren, ook op kleine dingen.’
’Het was maar een kleine vlek en deze jam kan je er gewoon uitwassen.’
‘Aron heeft een hekel aan schone kleren,’ legt Marjan uit, ‘en hij heeft ook een hekel aan vlekken op zijn kleren, en nu moet hij dus wel een schoon shirt aandoen van zichzelf. Hij vindt schone kleren vervelend zitten. Het liefst loopt hij de hele week in dezelfde kleren. Kom, ik heb wel een paar eieren voor je.’
Het is Juul gelukt om een enigszins gezonde maaltijd op tafel te krijgen. Marc en Tom hebben hun vader geholpen om de afwas in de vaatwasser weg te bergen. Door de rustige maaltijd is de hoofdpijn gelukkig wat gezakt. Juul vraagt of de jongens nog een spelletje willen doen, maar ze gaan liever nog even met de Lego spelen, voor ze naar bed moeten. Juul zakt tevreden weg op de bank met een kop koffie, en trekt haar benen onder zich. Dan hoort ze de achterdeur; het is Aron. ‘Ik wil even mijn excuses maken buurvrouw, ik had niet zo boos moeten doen vanmiddag’, zegt hij.

kleurenvlak-paars

Kinderen met ASS*
 
nemen vaak alles letterlijk wat gezegd wordt; ze snappen grapjes meestal niet. Grapjes hebben juist een symbolische of een vergelijkende betekenis. Als Juul noemt dat Aron een nieuw tapijtje heeft, bedoelt ze dat niet letterlijk; ze geeft aan dat de muziekpapieren zo mooi naast elkaar op de grond liggen, dat het lijkt alsof er een vloerkleed ligt. Een heel bijzonder vloerkleed met notenbalken erop. Ze bedoelt niet dat het echt een vloerkleed is. Maar dat is wel wat Aron hoort, daarom raakt hij ook in de war. Er is geen nieuwe vloerkleed, het zijn zijn muziekpapieren.

Kinderen met ass (Autisme Spectrum Stoornis) hebben moeite met schone kleren.
 
Dit heeft te maken met hun gevoeligheid. Ze hebben veel gevoeliger huid dan mensen zonder ass. Gewassen kleren zijn veel stijver en hoekiger dan gedragen kleren, ze voelen stijf en ruw aan. Dat irriteert kinderen met ass al snel. Het liefst houden ze daarom hun gedragen kleren altijd aan.
 
Klik hier voor meer

kleurenvlak-paars

Voor ouders, partners, hulpverleners en mensen zelf:
 
Martine Delfos
‘Leven met autisme’
 
Martine Delfos
‘Sociaal onhandig’
 
L. van der Veen-Mulders e.a.
‘De opvoeding van kinderen met PDDNOS en ADHD’

 
Voor kinderen:
 
‘De wereld van Luuk’
Martine Delfos

Een paar boeken voor wie meer over autisme wil lezen:
 
Voor ouders:
 
‘Een vreemde wereld’ Over autisme, het syndroom van Asperger en PDD/NOS.
 
 
Klik voor meer

donatie-logo

’Het is goed Aron,’zegt Juul, ‘ik had je ook niet zo in de war moeten maken. Was de jam lekker?’
‘Hij was heerlijk; mijn moeder had pannenkoeken gebakken en de jam erop gedaan’, zegt Aron weer vrolijk.
‘Wil je ook koffie, of liever een glas cola?’
Als Juul met de cola terugkomt in de kamer, ziet ze dat Aron bij de jongens op de grond is gaan zitten. Hij bouwt fanatiek met ze mee. Ze hebben veel lol samen. ‘Ik zet je cola hier neer Aron’.
Later als de jongens naar bed zijn en Aron naar huis, ziet Juul het glas cola staan, vol, hij heeft er niet van gedronken. Niet aan gedacht waarschijnlijk, zo intensief waren ze aan het spelen. ‘Toch wonderlijk,’ denkt ze, ‘hij is jeugdkampioen schaken, maar hij speelt nog steeds graag met de Lego van Tom en Marc.’
Kinderen met ass zijn gewoon intelligent, net als andere kinderen, meer of minder. Sommigen zijn ook erg slim op een bepaald vlak, weten veel van een bepaald onderwerp, of kunnen bijvoorbeeld al jong erg goed schaken. Aron is erg geconcentreerd als hij schaakt; hij heeft vaak geoefend en weet er veel van. Hij kan er ook veel over vertellen, of uitleggen; als hij uitlegt, doet hij dit op een volwassen manier. Sociaal-emotioneel zijn kinderen met ass echter vaak wat jonger dan hun leeftijdgenoten; op dit vlak zijn ze nog iets minder ontwikkeld. Daarom spelen ze graag met kinderen die jonger zijn, en hun speelgoed. Dat is niet erg, zolang ze het samen maar goed hebben.
Juul en Marjan drinken een paar dagen later samen koffie. Marjan legt Juul een paar dingen uit over Aron. Ze vertelt haar dat Aron ass heeft en wat dit inhoudt. Juul vindt het fijn om te horen; ze begrijpt Aron nu ook beter en weet beter hoe ze op hem kan reageren en hoe ze het beste met hem kan omgaan. Ze geeft veel om haar aardige buurjongen.

 
Dorien van Lint
pschychotherapeut /
gz psycholoog in Zwolle

paarse-bol

 
met medewerking van:
Ramon Thijs
Maurice Bongers
schrijver:
Dorien van Lint
dorienvanlint63@gmail.com

fotografie:
Dinand van der Wal
www.dinandvanderwal.nl

Annemiek Mommers
www.annemiekmommers.nl

film: JIPFILM
www.jipfilm.nl