stempel filmentvtrans

stempel filmentvtrans

stempel filmentvtrans

‘De making of Swchwrm van script naar film’

vlag-groot-film

Het begin

Scenarioschrijver Helena van der Meulen mailt mij met het opmerkelijke bericht dat ze een ‘niet doorsnee regisseur’ zoekt voor een ‘ongewoon’ project. Ze heeft een script geschreven gebaseerd op het boek ‘Mijn avonturen’ geschreven door V. Swchwrm, van Toon Tellegen. Over een jongetje dat schrijver wil worden en op zoek is naar de eerste zin. ‘Een eerste zin die alles zegt’ en waarvan ‘mensen zullen omvallen’.
Helena is al jaren op zoek naar een regisseur die haar enthousiasme voor dit plan snapt en deelt, en komt bij mij terecht na het zien van mijn debuutfilm Links.
Na drie bladzijden lezen te hebben gelezen ben ik al vijf keer in lachen uitgebarsten en weet ik het; dit is een verhaal naar mijn hart; hier wil ik een film van maken!

balk-lo-film-en-tv

Hoe maak je een mooie film

terugpijl-zwart

Het originele boek is een verzameling van losse verhalen die V. Swchwrm geschreven heeft. Helena heeft het gecomponeerd tot een geraffineerde eenheid, verteld vanuit het perspectief van een kind, dat in al zijn argeloze logica, de wijsheid van een filosoof in zich draagt.
Van Toon Tellegen krijgen we Carte Blanche om het verhaal te herschrijven en vorm te geven zoals we zelf willen. Zelfs als ik besluit om toch niet het strandstadje Brielle als woonplaats van Swchwrm te kiezen, maar voor Rotterdam te kiezen, laat hij mij daar vrij in.
Sabine Veenendaal en Michiel de Rooij van Flinck film zijn net zo enthousiast en ontfermen zich als producent over ons.
 

Basis idee

Helena en ik zijn het al snel eens dat de gehele film zich afspeelt vanuit de verbeelding van de negenjarige verteller Swchwrm, (zijn schuilnaam). We zitten als het ware in zijn hoofd en kijken hoe hij probeert vorm te geven aan zijn verhalen. Dus net als het boek geschreven is door Swchwrm, zo zal hij eveneens de regisseur zijn van deze film. Dat is voor mij de sleutel om het gehele scenario te verbeelden. Dat maakt het tegelijkertijd ook gecompliceerd; je zal dus nooit de ‘echte’ Swchwrm gaan zien die een verhaal schrijft, maar je zal hem altijd zien als Swchrm, het hoofdpersonage uit zijn eigen avonturenfilm. Dus alles wat je ziet komt uit hoofd van Swchwrm. Niet alleen de Koningin is ‘verzonnen’, ook grootvader is een karakter uit zijn boek-in-wording. “Want zelfverzonnen avonturen zijn net zo goed als echt beleefde avonturen”, aldus Swchwrm.
Koningin en grootvader zijn de twee uitersten waartussen Swchwrm zich beweegt in zijn brein en die hem maken tot wat hij is; een jongen vol moed en zelfvertrouwen, gesteund door grootvader en tegelijkertijd vol twijfel en ambitie, die de Koningin hem oplegt. Beide tegenpolen heeft hij even hard nodig om tot wasdom te komen als schrijver. Zo voert de Koningin de druk op bij Swchwrm om te presteren als schrijver.

pile-swchwrm-4-storyb

stempel filmentvtrans

stempel filmentvtrans

balk-lo-film-en-tv

Reageer

Pile-Froukje-Tan

Maar de werkelijke druk genereert grootvader, die met zijn doodswens Swchwrm ertoe aanzet om met vrolijke verhalen te komen. Pas als hij in zijn schrijven zijn grootvader ziek durft te laten zijn en dood laat gaan, heeft hij zijn doel bereikt. Hij is de schrijver geworden die hij wilde zijn.
 

Oervorm/Mondriaan

‘ik construeer op een plat vlak lijnen en kleurcombinaties met ’t doel algemeene schoonheid zoo bewust mogelijk uit te beelden. […] ik wil de waarheid zoo dicht mogelijk benaderen en daarom alles abstraheeren tot ik kom tot het fundament […] der dingen… (P Mondriaan, 1914)

Zoals Mondriaan zoek ik bij de uitwerking van de scenes steeds naar het meest essentiële en probeer ik dat los gestript van de werkelijkheid te laten zien.
Zo wil ik de werkelijkheid van haar realisme ontdoen zodat je het gevoel krijgt in een vreemde wereld te zijn. Een wereld zoals een negenjarige jongen die zou kunnen bedenken.
Mondriaan met een vleugje Tati.
Om die wereld vorm te geven ga ik er vanuit dat Swchwrm elementen uit zijn eigen leven haalt om zijn verhalen te verbeelden. Daarom vind ik het heel belangrijk dat alles echt is; dus geen studio-opnames. Het is vooral zoeken naar de juiste boom op het speelplein, het juiste huis met puntdak en vooral de juiste duintop waar Swchwrm Nooit Meer Oorlog vanaf moet schreeuwen. We struinen de hele Nederlandse kust af om deze te vinden.
 

Ritme en verbeelding

Ik zie de film voor me als een grillig muziekstuk, waarbij Swchwrm als een dirigent de maat aangeeft en ons leidt door de wereld van zijn avonturen die hij voor ons geschapen heeft.
De één op één ‘avonturen’ van Swchwrm met zijn grootvader, met de Koningin en met het meisje Madeleine, op wie hij stiekem verliefd is, zijn de meer ‘intieme’s scenes. Het zijn de verhalen waarin hij worstelt met zijn schrijverschap. In beeld zullen we dichter op de personages zitten. De aandacht is voor het spel; wat er tussen Swchwrm en de ander plaatsvindt. Er is daarom zo min mogelijk omgevingsruis (beeld en geluid wat er niet toe doet). Muziek en geluidsontwerp stellen zich dienstbaar aan het gebeuren op. In het andere soort

Pile-Swchwrm-2-tek

donatie-logo

stempel filmentvtrans

avontuur zien we wat voor soort absurde avonturen Swchwrm kan schrijven.
Dit noem ik de meer ‘ritmische’ scènes; waarin vaak meer mensen in voorkomen, die nauwgezet en desgewenst synchroon bewegen; als ware het een choreografie. Ik denk aan de scènes in de klas, met de agente en de verloren ouders. Het zijn ook de scènes waarin Swchwrm handelend optreedt en zorgt dat er ‘nooit meer oorlog’ is. In al deze scènes houden we meer afstand tot de handeling en is er meer oog voor details in de achtergrond. Muziek en geluidsontwerp zullen hier veel nadrukkelijker aanwezig zijn en de handelingen voortstuwen.
Binnen iedere scène is de timing van het acteren van groot belang. De droge humor zit in de kleinste bewegingen van een acteur; hoe die het doet en vooral wanneer.
Het tempo van de scènes zelf en de manier waarop al deze verschillende avonturen elkaar afwisselen, zijn maatgevend en geven het ritme van de film aan.

Pile-Swchwrm-1-defin

balk-rm-film-en-tv

Stills Swchwrm: Victor Arnolds

stempel filmentvtrans

stempel filmentvtrans

Pile-Swchwrm-5-scen

Regie

Als regisseur probeer ik te kijken zoals Swchwrm dat zou doen. Daarom zijn alle personages vooral bezig met zaken die Swchrm belangrijk vindt. Zijn ouders zijn geminimaliseerd tot wezens die thuis komen met een kameel of verliefd achter elkaar rennen. Enige empathie voor hun zoon is hun vreemd. Ze komen niet verder dan ‘hoe was het bij opa’ en ‘hoe was het op school’. Emoties worden niet groots gebracht… alleen de koningin mag dat doen. Het accent zit in het detail, de kleine bewegingen en vooral de timing daarvan. Daar komt de droge humor uit voort in de ritmische scènes. Bij de intieme scènes met opa wil ik dat het ingetogen spel juist tot ontroering leidt.
Grootvader zie ik als Swchrwms beschermengel; iemand die hij kan vertrouwen, die er is als hij dat verlangt, die altijd toekijkt. Zijn alterego ook een beetje.
De Koningin staat voor de ideale, doch veeleisende lezer. Ze moet in uiterlijk en spel zo indrukwekkend zijn dat je onmiddellijk begrijpt dat Swchwrm er alles voor over heeft om bij haar in de smaak te vallen. Ze is het hoogst haalbare en daardoor het onbereikbare ideaal van Swchwrm. Daarom stel ik me niet een Beatrix-achtige koningin voor, maar een ‘filmsterren’ koningin; Ursula Andress die net uit zee is komen lopen. Tegelijkertijd bezit deze geweldig glamourvolle Koningin ook een kinderachtig soort drammerigheid. Een dame die gewend is haar zin te krijgen.
 

Toekenning en aan de slag

Na het scenario met een uitgebreid regieplan te hebben ingediend is het wachten op de uitslag… Altijd superspannend. Je leven staat even on-hold; zal ik komend jaar hier dag en nacht mee bezig zijn. Of moet ik toch iets anders verzinnen?… en dan krijgen we het verlossende positieve antwoord van het Nederlands Filmfonds in combinatie met het Media en Cobo fonds. Yeah! We kunnen draaien en zowaar iedereen betalen. Al blijft het bij een speelfilm altijd een productionele megaklus om het voor elkaar te krijgen.

stempel filmentvtrans

stempel filmentvtrans

Pile-Swchwrm-6-regen

Veel mensen van mijn Links crew vraag ik terug. Niet alleen was dat draaien toen een feest, iedereen deed ook voor een appel en een ei mee. Ik wil diezelfde sfeer terug.
De personages vinden voor de film is een lange weg. Allereerst moet ik een juiste Swchwrm vinden. Ik ga zelf scholen af in Rotterdam om te zoeken naar jongens die schrijver willen worden en andere kinderen die auditie willen doen. De casting director doet de landelijke oproep en verzorgt de audities. Ik merk bij het casten van Swchwrm dat de jongens die zelf schrijver zouden willen worden net teveel in zichzelf gekeerd zijn om de hoofdrol te kunnen dragen. Ze denken teveel voordat ze doen. Uiteindelijk val ik voor Dennis Reinsma uit Delft, die politieman wil worden maar bijzonder goed verhalen kan vertellen. Nu kan de rest van de cast worden gevonden. Ik kies juist voor een jeugdige Hans Dagelet, omdat voor Swchwrm zijn grootvader iemand is vol leven… totdat hij doodgaat. En Georgina Verbaan is mijn ideale glamour koningin met een randje.
Ook Toon Tellegen speelt mee, na hem officieel gecast te hebben. Hij verheugt zich al om in de rol van beroemd schrijver eindeloos slagroomtaarten naar binnen te werken.
 

Draaien, het grote circus

Naar verhouding is het draaien maar een korte periode uit het productie proces. Maar wel de meest intense en magische. Hier heeft iedereen naar uitgekeken en is al die tijd naar toe gewerkt. En hoe goed je het ook van te voren bedenkt, je weet pas echt wat en hoe je het moet doen als je daadwerkelijk op de juiste locatie staat met de juiste mensen voor en achter de camera. Want hier komt de film pas echt tot leven. Het is een circus dat iedere dag opbouwt, uitvoert en afbreekt. Waarbij de jongens en meisjes van het licht en de catering het vroegst beginnen en het laatste klaar zijn, terwijl ik met mijn cameraman de dag doorspreek. Ik hou van deze periode en vind het ook een eer dat al die talentvolle mensen aan het werk zijn om te verbeelden wat ik me in mijn hoofd heb gehaald. Het is mijn taak om dit zo helder mogelijk over te brengen. Deze film wordt gedragen door zovelen.

stempel filmentvtrans

De montage, de realiteit

Na zes weken als een zigeunerfamilie te hebben gedraaid brengt de montage periode me weer terug op aarde. Weg euforisch gevoel van tijdens het draaien. Dit is het moment van de waarheid. Je zou misschien denken, dat als je alles achter elkaar zet, volgens het script, dat je er bijna bent. Niks is minder waar, want met deze 0-versie begin je eigenlijk pas. Er zit totaal nog geen ritme of dynamiek in. Dit is de specialiteit van mijn altijd rustige editor die dan begint te beeldhouwen met de scenes. Samen vogelen we uit wat wel en niet werkt qua volgorde en overgangen. We maken een nieuwe versie, die veel beter is maar nog lang niet goed. Halen er in de volgende versie uit wat teveel is. In versie drie gooien we alles om, en in versie vier halen we er nog meer uit.
Zeker bij deze film is het zoeken naar de juiste balans. We komen erachter dat je Swchwrm als schrijver en bedenker van het verhaal echt in beeld nodig hebt om er een geheel van te maken. Juist omdat we hem nooit zien schrijven
Hoeveel versie we maken weet ik op een gegeven moment niet meer. Wel weet ik dat ik bij vlagen denk dat alles mislukt is. En dan op een dag, meestal nadat we de veel te korte versie weer langer hebben gemaakt, begint het weer te lijken op hoe het ooit bedacht was en weet ik dat ik er bijna ben. Gek toch, dat ik daar al die versies voor nodig heb gehad.
Nadat het beeld ‘op slot’ gaat volgt eenzelfde periode waarin het geluid wordt gesneden, gemixt en van sfeer en muziek wordt voorzien.
Bij de voorpremiere maak ik me zorgen; want Toon Tellegen zit zelf in de zaal. Achteraf geeft hij mij het compliment dat de film precies was zoals hij had gehoopt en beter. Mijn avond kon niet meer stuk.
‘Mijn avonturen door V. Swchwrm’ gaat over het leven, waarbij zaken als oorlog, dood, vertwijfeling en liefde op een ‘geestige’ manier aan de orde komen. Al is Swchwrm zich daar zelf niet van bewust, aan de hand van zijn avonturen laat hij ons op een geheel eigen wijze naar het ‘gewone’ leven kijken.
En dat nu, is precies de reden waarom ik zelf films maak.
 
Froukje Tan, regisseur
Rotterdam

Regie: Froukje Tan
Scenario: Helena van der Meulen
Uitvoerend producent: Maarten van der Leeden
Casting: Marina Wijn
Kindercasting: Martha Mojet
Kostuumontwerp: Ellen Lens
Production design: Karijn van Brink
Camera: Harm Griekspoor
Geluid: Diego van Uden
Montage: Albert Marcus
Muziek: Corrie van Binsbergen
Geluidsnabewerking: Mark Glynne
Producent: Flinck Film

balk-rm-techn

schrijver: Froukje Tan

www.froukjetan.nl

fotograaf stills: Victor Arnolds

www.victorarnolds.nl

fotograaf: Klaas Zwijnenburg

www.klaaszwijnenburg.nl

film: Flinck Film

stempel filmentvtrans

pile-Swchwrm-7-acteurs