terugpijl-zwart

Sociaal makelaar, een vertaler
in het proces van kleine stapjes

Als sociaal makelaar in Utrecht is Janneke Baan ontzettend geboeid door de energie die je met elkaar kunt creëren om het anders te doen. “Hoe vergroot je de gezamenlijkheid in een wijk?”

Op weg naar het Kansfonds voor een presentatie over armoede en kinderen, of naar een vergadering over de Vreedzame Kinderraad, een kopje koffie en de lopende zaken doornemen met vrijwilligers van de buurtspeeltuin, met innovatieve plannen naar de NOT-onderwijsbeurs, bij de supermarkt op de hoek in gesprek met een moeder over haar zorgen, naar een gemeentelijke bijeenkomst over stadsinitiatieven om daarna met omwonenden van een buurtspeeltuin plannen te maken hoe de speelruimte van de toekomst er uit ziet. Sociaal makelaar Janneke Baan (37 jaar) werkzaam bij Me’kaar schakelt net zo makkelijk tussen mensen die de taal van de straat beheersen als mensen die graag op intellectueel niveau communiceren. Van een gesprek met kinderen over democratie tot het bespreken van innovatieve plannen met beleidsmakers. Zij brengt mensen met elkaar in contact, geeft een impuls aan nieuwe ontwikkelingen en houdt ogen en oren open voor wat er leeft in een buurt.

Als sociaal makelaar in Utrecht is Janneke Baan ontzettend geboeid door de energie die je met elkaar kunt creëren om het anders te doen. “Hoe vergroot je de gezamenlijkheid in een wijk? Hoe help je bewoners in een wijk mee om de sfeer op een positieve manier te veranderen en wat is er in een bepaalde buurt nu echt nodig? Het zijn vragen waar ik me dagelijks mee bezig houd.”

 
Dreigende situaties
Janneke Baan werkt op veel verschillende plekken in Utrecht Noordwest en regelmatig vanuit buurtspeeltuin Noordsepark. Buurtspeeltuinen in Utrecht zijn speelplekken in de stad waar je zonder lidmaatschap of kosten naar toe kunt. Lang niet altijd is er toezicht door professionals.

“Een buurtspeeltuin is een prachtige ‘vindplaats’ voor sociaal makelaars. Je staat hier echt midden in de wijk! Het kon in deze buurt behoorlijk pittig zijn. Geregeld werd ik uitgescholden voor hoer of kankerwijf door kinderen van tien, twaalf jaar oud, soms kregen volwassenen onderling dikke ruzie of ouders kwamen op een agressieve manier verhaal halen als hun kind de speeltuin was uitgezet. Zo zijn er een paar keer dreigende situaties ontstaan. Het is behoorlijk beangstigend als een vader voor je neus staat met een tekst als: ‘Ik ram mijn sleutelbos door je oog.”
“Sommige ouders in deze wijk zagen de speeltuin als gratis kinderopvang. Dan werd er gebeld door een ouder of een kind al op de speeltuin was aangekomen en dan kwam vader of moeder het kind pas weer ophalen als de speeltuin ging sluiten. Of als ouders er wel waren dan werd er tegen mij gezegd: ‘Kijk daar! Mijn kind heeft ruzie. En dan wees vader of moeder in de richting van het kind, waar ík volgens hen naar toe moest gaan.”
“Door het sociaal makelen ben ik ouders er steeds meer bij gaan betrekken, daardoor is het nu anders. Als ik zie dat kinderen ruzie hebben, zoek ik de betreffende vader, moeder, opa of oma op en vraag hen om te helpen bij het oplossen van de ruzie. De angst om elkaars kinderen aan te spreken blijft, het komt er regelmatig op neer dat ik

Film: hoe ga je als bewoners in gesprek?

ouders of grootouders help om het samen op te lossen. In het begin reageerden ouders letterlijk met: ‘O moet ik nu op mijn eigen kind letten?”
 
Speeltuin Noordsepark is behoorlijk groot. In oppervlakte ruim anderhalf voetbalveld. Kinderen hebben de ruimte om te klauteren, voetballen of gebruik te maken van kinderfietsjes, in de binnenruimte kunnen ze knutselen of een bordspel spelen. Ook heeft de speeltuin wat kippen en konijnen. “Kinderen mogen met vrijwilligers mee om eitjes te rapen.”
Janneke legt uit dat de omwenteling van oud naar nieuw welzijn een proces is, dat nog steeds gaande is. “Het gaat met vallen en opstaan. Natuurlijk willen mensen helpen. Het blijkt dat het best lastig is om goed in te schatten wat erbij komt kijken als je als actieve buurtbewoners zelf zorg draagt voor bijvoorbeeld de openstelling van de speeltuin. Toch is het goed om uit te proberen, ook al gaan er soms dingen mis. Zo komt het voor dat we een enorme rotzooi terugvinden of dat ik hoor dat kinderen zonder begeleiding bij de dieren zijn geweest en dus de kippen en de konijnen hadden opgejaagd.”
 

Schandvlek
Het grootste onderdeel van Janneke’s werk lijkt wel communicatie te zijn. De communicatie tussen zoveel verschillende mensen. “Ik denk dat ik een goede vertaler ben. Daarnaast is het enorm van belang om elkaar goed te kennen, pas dan kun je een gesprek aangaan over meer gevoelige zaken. Bij Speeltuin Noordsepark, een van mijn werkplekken, zie je dat bezoekers van de speeltuin gewend zijn om vanuit hun eigen codes met elkaar te praten. De ene volwassene loopt naar zijn of haar kind om op rustige toon wat te vragen, de ander roept een kind met: ‘Hé, schandvlek, kom eens hier!’. Dat kan voor de ene ouder heftig overkomen, maar zit bij de ander geen kwaad achter. Als sociaal makelaar vind ik het mijn taak om een manier te vinden om juist die dingen te kunnen bespreken. Hoe zorg je dat iemand zich bewust wordt hoe zo’n uitroep op anderen over kan komen. Met als onderliggende vraag hoe we allemaal kunnen zorgen dat iedereen zich welkom voelt in de speeltuin.”

Er is veel veranderd in de afgelopen jaren waardoor het steeds belangrijker is geworden om juist samen een leuke sfeer neer te zetten in de speeltuin. Zo heeft Me’kaar, de organisatie waar ik voor werk, veel minder te besteden. Waar we in de jaren vóór 2014 per jaar per speeltuin zo’n 6000 euro te besteden hadden aan activiteitengeld, is er nu nog maar 250 euro per jaar per speeltuin!!! Naast het veranderende werkveld van sociaal cultureel werker naar sociaal makelaar is ook de wijk waar deze speeltuin ligt, Pijlsweerd en de naastliggende wijk Ondiep in de laatste jaren sterk veranderd. Veel sociale huurwoningen zijn gesloopt of verkocht en er zijn steeds meer koopwoningen voor in de plaats gekomen. De speeltuin krijgt meer mensen uit verschillende groepen binnen. Ik ben dus veel bezig met de vraag waar speeltuinbezoekers bij gebaat zijn. Het levert naar mijn inziens ook een dilemma op. Aan de ene kant zijn er veel mensen uit de buurt die meer op een consumerende manier gebruik maken van de speeltuin, maar zonder zo’n plek het makkelijk rooien. Aan de andere kant is er een groep mensen die juist wél behoefte heeft aan de vertrouwdheid van een buurtspeeltuin.

Foto’s van Janneke Baan van Me’kaar bij speeltuin Noordsepark

De speeltuin vormde voor hen een belangrijk factor op het gebied van informele zorg. En die aandacht kunnen we door het wegbezuinigen van uren voor personele inzet een stuk minder bieden. Voor deze doelgroep valt er daardoor steeds minder te halen.”
 
Kleine stapjes
Ondanks de flinke bezuinigingen van de afgelopen jaren probeert Janneke deze plek te laten bloeien. “Het leuke aan mijn werk vind ik om steeds nieuwe dingen aan te gaan. Mezelf steeds af te vragen: wat hebben we nog niet geprobeerd, wie heeft welke kennis die we erbij kunnen halen, welke kritische vragen moeten we stellen?” Mede door inzet van Janneke heeft de speeltuin haar eigen stichting gekregen. Buurtbewoners, twee zzp’ers uit de buurt en vrijwilligers gaan vanuit Stichting Speelruimte Noordsepark zelf de speeltuin runnen in een pilot die de gemeente Utrecht heeft uitgezet. Er ontstaan super leuke initiatieven. Neem bijvoorbeeld de moestuintjes voor ouder en kind. Voor 15 euro per jaar kun je een stukje tuin huren. Of het idee van de friettuin waar aardappels gepoot gaan worden”, roept Janneke enthousiast uit. “Een super leuk initiatief dat in mijn ogen bezoekers met een verschillende achtergrond met elkaar verbindt. Rooi, schil en snijd zelf je aardappels en de vrijwilligers bakken er patat van! Het zijn projecten die betrokkenen bij de speeltuin zelf bedenken waar ik nauwelijks meer een rol in heb.”
 
“Als bewoners het zelf kunnen dan is het aan de sociaal makelaar om er gedeeltelijk uit te stappen. Belangrijk vind ik wel bij zo’n verandering, dat je scherp blijft letten op geluiden en signalen uit de buurt. Ik wil niet zomaar helemaal uit beeld zijn, maar aansluiten bij wat er nodig is. Daar heb je als sociaal makelaar tijd voor nodig.”
Het proces naar verzelfstandiging is in de afgelopen drie jaar in kleine stapjes gegaan. “Vooral die kleine stapjes zijn van belang”, zegt Janneke. “En ook hier is het best een klus om goed te communiceren met elkaar, zodat alle partijen zich goed gehoord voelen.” Janneke doelt op verschillende directe betrokkenen bij de speeltuin als ook de technische beheerder van de gemeente waar de speeltuin onder valt en bijvoorbeeld gemeentelijke beleidsmakers. “Soms zie ik een

discrepantie tussen wat er bij de gemeente wordt bedacht en dat wat er in de realiteit aan de hand is. Ambtenaren moeten goed naar alle partijen blijven luisteren om in te kunnen schatten wat haalbaar is. Wat willen en kunnen betrokkenen bij een speeltuin zelf, hoe overvraag je mensen niet? En hoe houd je in de gaten of iets niet te groot is?”
“Een vrijwilliger van een speeltuin kan wel zeggen dat hij of zij het budget van de speeltuin gaat beheren, maar hoe? Het idee om een super groot springkussen te huren voor een vakantie aan het begin van het jaar is leuk, maar houd je met het budget geld over om in de herfst van dat jaar nieuw knutselmateriaal te bestellen, zodat kinderen zich ook in de wintermaanden kunnen vermaken? Is dat inzicht er?”
Janneke ziet zeker de meerwaarde van de omwenteling van de laatste jaren: “Door de inzet die bewoners leveren voor hun eigen speeltuin zie ik dat ze zich ook meer betrokken voelen bij deze plek. Het is goed om met elkaar te praten over hoe je met elkaar omgaat zodat iedereen zich welkom voelt. Trouwens, niet alleen praten is belangrijk, maar vooral ook samen dingen ondernemen!”

Schakelen
“Een sociaal makelaar staat naast de bewoner. Doordat je in gesprek bent met elkaar, kun je kwesties aansnijden en mensen samenbrengen. Zonder dat de sociaal makelaar iets overneemt, zou een project verder kunnen komen! Dat is direct een lastige factor in het verhaal. Mensen willen soms juist dat wíj het doen. Er zijn veel redenen waardoor bewoners het niet kunnen of willen oppakken. Dat varieert van te weinig tijd tot al genoeg zorgen hebben, van laaggeletterdheid tot niet weten hoe iets werkt.”
“Ik vind het belangrijk om als sociaal makelaar te blijven schakelen op allerlei niveaus van vraagbaak voor bewoners tot meer een analyserende rol. Dat iedereen in de buurt je goed weet te vinden en op je kan terugvallen als dat nodig is, maar dus ook om die helicopter-view te houden om te zien wat een buurt nodig heeft en met creativiteit een heel stuk verder te komen!”
 
 
Saskia Koster
communicatievormgever bij Me’kaar
Utrecht

op de themabijeenkomst in februari van dit jaar: “sociaal makelen jeugd”